Kategori arşivi: Linux

Centos 8 Kurulumu

Linux tabanlı işletim sistemlerinden bir tanesi olan Centos 8’in kurulumunu bu yazıda detaylı bir şekilde anlatacağız. Kurulum için internetten indireceğimiz Centos 8 iso dosyasına ve bu dosyayı boot olacak şekilde yazdıracağımız bir aygıta (usb bellek, dvd) ihtiyacımız bulunmaktadır. Eğer sanal işletim sistemi olarak kurulum yapacaksak sadece iso dosyası işimizi görecektir. Bu ihtiyaçları karşıladıktan sonra iso dosyasını boot olacak şekilde aygıtlarımızdan bir tanesine (usb bellek veya dvd) yazdırdıktan sonra bilgisayarımızı bu aygıttan boot olacak şekilde ayarlamamız Centos 8 işletim sisteminin kurulumunu başlatacaktır. Daha önce Windows işletim sistemi kurulumu yapanlar Centos 8 kurulum aşamasına gelene kadar (boot olana kadar) sıkıntı yaşamayacaklardır. Buraya kadar her şey tamamsa kurulum işlemlerine geçebiliriz. Şimdi Centos 8 kurulum adımlarını öğrenelim;

1-) Centos 8 kurulum aşamasında karşımıza gelen ilk ekrandan Install Centos Linux 8 bölümünün üstüne gelip enter tuşuna basıyoruz.

2-) Gelen ekranda dil ayarlarımızı belirliyoruz. Eğer cihazımızı sunucu olarak kullanacaksak bu bölümü İngilizce olarak bırakmalıyız. Kurulum yapacağımız servislerin (bind, apache) ve yazılımların düzgün olarak çalışması için bu şekilde tanımlama yapmamız önemlidir. Gerekli seçimi yaptıktan sonra Continue butonuna tıklayıp kuruluma devam ediyoruz.

3-) Karşımıza Installation Summary ekranı gelecektir. Centos 8 kurulum ile ilgili ayarların tamamını bu bölüm üzerinden yapacağız. Yani bu bölüme çok sık geleceğiz. Sırasıyla gitmek için ilk olarak Keyboard bölümüne tıklıyoruz.

4-) Karşımıza gelen ekrandan klavye eklemek için + butonuna tıklıyoruz.

5-) Gelen ekranda Turkish yazan yeri seçip Add butonuna tıklıyoruz.

6-) Görselde de görüldüğü gibi Türkçe klavyemiz başarılı olarak eklendi. Kurulum ayalarının yapıldığı ekrana geri dönmek için Done butonuna tıklıyoruz.

7-) Tarih ve saat ayarlarımızı yapmak için Time & Date yazan bölüme tıklıyoruz.

😎 Gelen ekranda kısa yoldan haritadan bölgemizi seçerek tarih ve saat ayarlarımıza yapabiliriz. Gerekli seçimi yaptıktan sonra Done butonuna tıklıyoruz.

9-) Kurulum ekranında User Settings bölümünün altından Root Password yazan yere tıklıyoruz.

10-) Gelen ekranda root kullanıcısı için bir parola tanımlaması yapıyoruz. Bu kullanıcı sistem üzerinde tam yetkiye sahip olduğundan dolayı kompleks bir parola tanımlanmalıdır. Gerekli tanımlamayı yaptıktan sonra Done butonuna tıklıyoruz.

11-) Installation Source bölümüne tıklayarak kurulum ayarlarına devam ediyoruz.

12-) Bu bölümde Centos 8 iso dosyasının doğruluğunu kontrol edebiliriz. Yani bu iso dosyasında zararlı bir yazılımın olup olmadığını bu bölüm üzerinden kontrolünü sağlayabiliriz. Bu işlem için Verify butonuna tıklamamız yeterlidir. Bu işlemden sonra sorgulama işime yaklaşık 2-3 dakika sürecektir.

13-) Aşağıdaki görseldeki gibi bir çıktı aldıysak işletim sistemi kurulumu iso dosyası temiz demektir. Centos 8’in bize sunduğu güzel bir özelliktir. Bu bölümü Done butonuna basarak kapatıyoruz.

14-) Gelen ekranı Done butonuna basarak geçiyoruz.

15-) Software Selection bölümüne tıklayarak işlemlerimize devam ediyoruz.

16-) Gelen ekranda işletim sisteminin kurulum tipini ve kuracağımız servisleri seçebiliriz. Biz grafiksel arayüz olacak şekilde server rolünde kurulum yapacağımız için Server with GUI yazan yeri seçiyoruz ve Done butonuna tıklıyoruz. Eğer grafiksel arayüz olmadan sadece komut satırı olarak yönetebileceğimiz bir server işletim sistemi olarak kurulum yapacaksak (performans için tavsiye edilir) Server bölümünü seçebiliriz. Ekranın sağ tarafından herhangi bir servis seçmiyoruz. Bu servislerinden ihtiyacımız olanları istediğimiz zaman daha sonra kurabiliriz.

17-) Ip ayarlarımızı kurulum aşamasında yapmak için Network & Host Name yazan yere tıklıyoruz.

18-) Eğer kurulum yapacağımız sunucu dhcp den otomatik olarak ip alacaksa bu bölümden ağ kartını ON olarak ayarlamamız (OFF yazan bölüme tıkladığımızda ON olacaktır) yeterli olacaktır. Yani ağ kartını aktif yaptığımızda cihazımız dhcp den ip alacak şekilde yapılandırılacaktır. Eğer sabit ip vereceksek ağ kartımızı aktif (ON) yaptıktan sonra aynı sayfadan Configure butonuna tıklayarak gerekli ayarları yapmalıyız. Siz yapınıza göre gerekli işlemi yapmalısınız. Biz sabit ip olacak şekilde sunucumuzu yapılandıracağız.

Not: Bu ayarların tamamını işletim sistemi kurulumu sonrası değişitirebiliriz.

19-) Gelen ekranda ilk olarak IPv4 Settings yazan sekmeye tıklıyoruz. Daha sonra Method bölümünden Manuel yazan bölümü seçiyoruz ve Add butonuna tıklıyoruz. Daha sonra Address bölümüne gerekli ip değerini yazıyoruz. İstediğimize göre DNS Server bölüme dns adresleri de girebiliriz. Gerekli tanımlamaları yaptıktan sonra Save butonuna tıklayarak yaptığımız değişiklikleri kaydediyoruz.

20-) Network ayarları sayfasından Host Name bölümüne sunucumuz için bir isim de verebiliriz. Gerekli tanımlamayı yaptıktan sonra Done butonuna tıklıyoruz.

21-) Sırada disk ile ilgili ayarların yapıldığı en önemli bölüm var. Bu işlem için Installation Destination yazan bölüme tıklıyoruz.

22-) Gelen ekranda Storage Configuration bölümünde Automatic yazan yeri seçersek disk ayarlarımız sistem tarafından otomatik olarak yapılandırılacaktır. Biz detaylı bir kurulum yapmak için Custom yazan yeri seçiyoruz ve üst taraftan Done butonuna tıklıyoruz.

23-) Gelen ekranda disk yapısı olarak LVM seçili gelecektir. Lvm yapıs,ı kurulumdan sonra disklerimizi detaylı bir şekilde yönetmemize olanak sağlayacaktır. Lvm yapısında disk bölümleri oluşturmak için + butonuna tıklıyoruz.

24-) Gelen ekranda ilk olarak Mount Point bölümünden /boot yazan yeri seçiyoruz ve Desired Capacity bölümüne 500 değerini veriyoruz. Burada mb cinsinden bir değer vermemiz gerekmektedir. Boot bölümü için 500 mb’lık değer yeterli olacaktır. Bu bölüm işletim sisteminin boot olması için gerekli olan dosyaları bünyesinde barındıracaktır. Gerekli değerleri girdikten sonra Add mount point butonuna tıklıyoruz.

25-) Görüldüğü gibi boot bölümü başarılı olarak oluşturuldu. Tekrar + butonuna tıklıyoruz.

26-) Bu defa Mount Point bölümünden swap yazan yeri seçiyoruz. Swap, bilgisayarımızdaki ram belleğin tamamının kullanılması durumunda ram bellek görevini harddiskin üstlenmesi işlemidir. Burada hard diskimizin ne kadarlık kısmının ram görevini (swap) yerine getireceğini belirteceğiz. Biz burada swap alanı için 2gb lık bir değer girdik. Siz yapınıza göre gerekli değeri vermelisiniz. Gerekli yerleri doldurduktan sonra Add mount point butonuna tıklıyoruz.

27-) Swap bölümü de başarılı olarak oluşturuldu. Bu bölümden tekrar + butonuna tıklıyoruz.

28-) Mount Point bölümünden bu sefer / yazan yeri seçiyoruz ve Desired Capacity yazan yeri boş bırakıp Add mount point butonuna tıklıyoruz. Bu işlem ile diskimizde kalan tüm bölümü sisteme (kullanıcı dizinleri, sistem dosyaları) ayırmış olduk ve disk bölümleme işlemini tamamladık.

29-) Disk ayarlarını tamamladıktan sonra Done butonuna tıklıyoruz.

30-) Yaptığımız disk ayarlarının özetinin yazdığı bir bölüm karşımıza gelecektir. Gerekli kontrolleri yaptıktan sonra yaptığımız değişiklikleri onaylamak için Accept Changes yazan butona tıklıyoruz.

31-) Evet kurulum ayarlarını tamamladık. Yaptığımız ayarlar doğrultusunda kurulumu başlatmak için Begin Installation butonuna tıklıyoruz.

32-) Centos 8 kurulumu başlayacaktır.

33-) Kurulum tamamlandığında Reboot System butonu aktif olacaktır. Bu butona tıkladığımızda sistem yeniden başlayacaktır.

34-) Sistem açıldıktan sonra INITIAL SETUP bölümü karşımıza gelecektir. Bu bölümden ilk olarak lisansı onaylamak için License Information yazan yere tıklıyoruz.

35-) Gelen ekranda I accept the license agreement yazan yeri seçip Done butonuna tıklıyoruz.

36-) Son olarak root kullanıcısı dışında bir kullanıcı oluşturmak için User Creation yazan yere tıklıyoruz. Bu bölüm zorunlu değildir.

37-) Açılan bölümde yeni oluşturacağımız kullanıcının bilgilerini istediğimiz doğrultuda giriyoruz ve Done butonuna tıklıyoruz.

38-) Kurulumu bitirmek için Finish Configuration butonuna tıklıyoruz.

Evet bu işlemlerden sonra Centos 8 kurulumu tamamlanacaktır. Tekrar görüşmek üzere. Şimdilik hoşçakalın.

Centos DNS Değiştirme

Bilindiği üzere dns servisi, alan adını ip adresine çeviren veya tam tersi olarak ip adresini alan adıyla eşleştiren bir servistir. Bu servisin network yapılarında çok önemli bir yere sahip olduğu gerçektir. Bilgisayarımızda ve sunucumuzda dns değiştirme işlemini yapmak işletim sistemlerine göre farklılık göstermektedir. Bu yazıda Centos sunucularda dns değiştirmek için yapılması gereken işlemleri öğreneceğiz.

Centos sunucumuzda dns tanımlamak için etc dizininin içinde yer alan resolv.conf dosyasında değişiklik yapmamız gerekmektedir. Şimdi bu işlemin adımlarını öğrenelim;

1-) Bu işlemi yapmak için root yetkisine sahip olmamız gerekmektedir. Bu nedenden dolayı ile olarak su komutunu uygulayarak root yetkisine sahip olmak için gerekli olan ilk adımı atıyoruz. Bu işlemden sonra bizden root şifresi istenecektir. Gerekli şifreyi girdiğimizde root olmuş olacağız.

2-) Daha sonra aşağıdaki komutu uygulayarak resolv.conf dosyasını açıyoruz;

nano /etc/resolv.conf

3-) Açılan dosyanın içine dns sunucuların ip adreslerini giriyoruz. Aşağıdaki örnekteki gibi google dnslerini tanımlayabiliriz. Dosyayı kaydetmek için ilk olarak CTRL + X tuşlarına birlikte basıyoruz ve daha sonra Y tuşuna basıp enter yapıyoruz;

nameserver 8.8.8.8
nameserver 8.8.4.4

Bu işlemlerden sonra dns tanımlama işlemi tamamlanmış olacaktır. Tekrar görüşmek üzere. Şimdilik hoşçakalın.

Linux Dosya Sahibi ve Grubu Değiştirme

Linux işletim sistemlerinde dosya sahipliğini değiştirmek için chown komutu, grup sahipliğini değiştirmek için de chgrp komutu kullanılmaktadır. Bu yazıda bu komutların kullanımını detaylı bir şekilde açıklayacağız.

Linux’ta Dosya Sahipliği Değiştirme

1-) Bu işlem için ilk olarak aşağıdaki komutları sırasıyla uyguluyoruz;

su
cd Desktop
mkdir deneme
ls -l

Birinci komut ile sistemde root olmak istediğimizi belirtmiş olduk. Bu komutu uyguladıktan sonra bizden root şifresi istenecektir. Gerekli şifreyi girdiğimizde root yetkisine sahip olacağız. İkinci komut ile masaüstü dizininin içine girmiş olduk. Üçüncü komut ile masaüstünde deneme isimli bir dizin (klasör) oluşturmuş olduk. Son komut ile de bulunduğumuz dizindeki dosya ve klasörleri detaylı bir şekilde görüntüledik. Burada oluşturduğumuz deneme dizininin sahipliğinin ve grubunun root olduğunu gördük.

2-) Şimdi dizinin sahipliğini Onur kullanıcısı olarak değiştireceğiz. Onur kullanıcısı bizim sistemde var olan bir kullanıcıdır. Bu işlem için aşağıdaki komutu uyguluyoruz;

chown onur deneme
ls -l

Burada chown komutunu kullanarak deneme isimli dizinin sahibini Onur kullanıcısı olarak yapmış olduk. Ls -l komutunu kullanarak dizinin sahibinin değiştiğini görebiliriz. Burada dosya sahibinin Onur, grubunun ise root olduğunu görmüş oluyoruz.

Linux Dosya Grubu Değiştirme

Bir önceki bölümde dosya sahibini değiştirmek için gerekli adımları öğrendik. Şimdi dosya grubunu değiştirmek için kullanmamız gereken komutu öğrenelim. Bu işlem için aşağıdaki örneği inceleyelim;

1-) Bir önceki adımda deneme isimli dizinin dosya sahipliğini Onur olarak değiştirmiştik. Şimdi aynı dizinin grubunu değiştirelim. Biz örneğimizde bu dizinin grubunu bilgiislem olarak yapacağız. Bilgiislem bizim sistemimizde olan bir grup. Şimdi bu işlem için aşağıdaki komutları uyguluyoruz;

chgrp bilgiislem deneme
ls -l

Evet ilk komutu uyguladıktan sonra ls -l yaptığımızda deneme isimli dizinin grubunun bilgiislem olarak değiştiğini görüyoruz.

2-) Şimdi aynı dizinin hem sahibini hem de grubunu root olarak değiştirelim. Yani bu işlemleri bir komut içinde yapalım. Bu işlem için aşağıdaki komutu uygulamamız yeterli olacaktır;

chown root:root deneme
ls -l

Evet dizin sahibinin ve grubunun root olarak değiştiğini ls -l komutunu kullanarak gördük.

Linux ile ilgili konularımıza devam edeceğiz. Bizi takip etmeye devam edin.

Centos 8 Şifre Root Sıfırlama

Centos 8 işletim sisteminde root kullanıcısının şifresini unuttuğumuzda sistem üzerinde herhangi bir ayarda değişiklik yapmamız mümkün olmaz. Bu nedenden dolayı bu şifreyi sıfırlamamız gerekmektedir.

Centos 8 işletim sisteminde root kullanıcısının şifresini uzaktan bağlantı yaparak sıfırlamamız mümkün değildir. Bu işlemi cihaz açılırken yapabileceğimizden dolayı cihazın yanında olmamız gerekmektedir. Eğer uzaktan bağlantı ile yapmak istiyorsak cihazımıza kvm bağlamamız gerekmektedir. Bu hatırlatmaları yaptıktan sonra Centos 8 şifre sıfırlama işleminin nasıl yapıldığını öğrenelim;

1-) İlk olarak şifresini sıfırlamak istediğimiz cihazı yeniden başlatıyoruz. Cihazımız açıksa aşağıdaki komutu kullanarak yeniden başlamasını sağlayabiliriz;

reboot now

2-) Cihaz açılırken Centos Stream bölümünün üstündeyken e tuşun basıyoruz.

3-) Gelen ekranda Linux ($root) ile başlayıp quiet ile biten bölümün yanına aşağıdaki değeri ekliyoruz ve CTRL + X tuşlarına birlikte basıp yaptığımız değişikliği kaydediyoruz;

rd.break enforcing=0

4-) Bu adımda sysroot dizininin yetkilerini kontrol etmek için aşağıdaki komutu uyguluyoruz. Bu komutu uyguladığımızda çıktıda ro değerini göreceğiz. Bu değer dizinin salt okunur olduğunu göstermektedir;

mount | grep sysroot

5-) Sysroot dizinine okuma ve yazma yetkisi vermek için aşağıdaki komutu uyguluyoruz ve daha sonra bu dizinin yetkilerini tekrar kontrol etmek için bir önceki komutu tekrar uyguluyoruz;

mount -o remount, rw /sysroot/
mount | grep sysroot

Çıktıda da görüldüğü gibi ro değeri rw oldu. Yani yazma ve okuma yetkisi vermiş olduk;

6-) Yukarıdaki işlemlerden sonra artık sysroot dizininin içine girebiliriz. Aşağıdaki ilk komut ile sysroot dizinin içine girmiş olacağız. İkinci komut ile de root kullanıcısının şifresini değiştirmek için gerekli işlemi yapmış olacağız.

Passwd komutunu uyguladıktan sonra bizden root kullanıcısı için yeni şifre girmemiz istenecektir. Şifreyi iki kere girdikten sonra yeni şifre tanımlanacaktır;

chroot /sysroot/
passwd

7-) İşlemi tamamlamak için aşağıdaki komutları sırasıyla uyguluyoruz;

touch /.autorelabel
exit
logout

Son komutu uyguladıktan sonra sistemin açılması biraz uzun sürebilir. Sistem açıldığında yeni root şifresi ile giriş yapabiliriz. Tekrar görüşmek üzere. Şimdilik hoşçakalın.

Linux Bash Script Yazma

Bash script, Linux işletim sistemlerinde programlama yapmaya yarayan bir araçtır. Linux’ta bash script yazarak işlemlerimizin hızlı ve otomatik olarak gerçekleşmesini sağlayabiliriz. Tekrarlanan görevleri hızlı bir şekilde yapmak ve otomatik olarak gerçekleştirmek için bash script işimize çok yaramaktadır. Bu yazıda örnek bir bash script yazarak bu aracın kullanımını öğreneceğiz.

1-) Örneğin, sistemimde home/onur/Desktop dizininde yer alan .txt uzantılı dosyaları silmek için bir tane bash script yazmak istiyorum. Bu işlem için ilk olarak aşağıdaki komutları sırasıyla uyguluyorum;

cd Desktop
touch sil.sh
ls
nano sil.hh

Birinci adımda cd komutu ile masaüstü dizinine geçiş yapmış oldum. Yani Desktop klasörünün içine girdim. İkinci adımda ise bash script dosyasını oluşturdum (not: bash script dosyalarının uzantıları .sh olmalıdır). Burada dosyanın ismini sil.sh olarak verdim. Üçüncü adımda ise ls komutunu kullanarak dosyanın oluştuğunu gördüm ve teyit ettim. Son adımda ise nano editörünü kullanarak oluşturduğum sil.sh dosyasını düzenlemek için açtım.

2-) Açılan dosyanın içine aşağıdaki komutları yazıyorum;

#!/bin/bash
find /home/onur/Desktop -name "*.txt" -type f -exec rm -f {} \;

Bu komutları eksiksiz olarak yazdıktan sonra dosyayı kaydetmek için önce CTRL + X tuşlarına birlikte basıyorum ve daha sonra Y tuşuna basıp enter yapıyorum.

3-) Daha sonra dosyaya çalıştırma yetkisi vermek için aşağıdaki komutu uyguluyorum;

chmod +x sil.sh

4-) Evet bash script dosyam hazır ve artık çalıştırabilirim. Bu işlem için aşağıdaki komutları sırasıyla uyguluyorum;

./sil.sh
ls

İlk adımda oluşturduğum bash script dosyasını çalıştırdım. İkinci adımda ise bulunduğum dizindeki dosyaları ve klasörleri görüntülemek için ls komutunu kullandım. Görüldüğü gibi home/onur/Dekstop dizinindeki tüm txt uzantılı dosyalar silindi.

Bu dosyayı zamanlamış görevlere ekleyerek dosyanın belirli aralıklar ile otomatik olarak çalışmasını sağlayabiliriz. Bu şekilde yedekleme scripti yazarak otomatik olarak yedek alma işlemini de yapabiliriz. Bu makalede bash scriptin kullanım amacını öğrendik. İlerleyen günlerde zamanlanmış görevler konusuna da değineceğiz. Tekrar görüşmek üzere. Şimdilik hoşçakalın.

Linux Kullanıcı Şifre Değiştirme Zamanı

Güvenlik için Linux sunucumuzun şifresini belirli aralıklarla değiştirmemiz gerekmektedir. Bu doğrultuda kendimiz için bir kural belirleyerek şifremizi belirli sürelerde değiştirebiliriz. Bu işlem için şifremizi en son değiştirdiğimiz tarihi öğrenmeye ihtiyaç duyabiliriz. Bu durumda aşağıdaki komut yapısını kullanmamız gerekmektedir;

chage -l kullanıcı-adi

Örneğin sistemimizde bulunan root kullanıcısının şifre değiştirme tarihini görüntüleyelim. Bu işlem için uygulamamız gereken komut şu şekildedir;

chage -l root

Linux ile ilgili konularımıza devam edeceğiz. Bizi takip etmeye devam edin.